Compliance Score – Tín nhiệm hải quan 2025: Khi dữ liệu quyết định rủi ro

I. Compliance Score là gì? Vì sao doanh nghiệp không thể bỏ qua?

1. Khái niệm và mục tiêu của hệ thống chấm điểm

Compliance Score (Điểm tuân thủ) là hệ thống chấm điểm các doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu, được Tổng cục Hải quan triển khai nhằm đánh giá mức độ chấp hành pháp luật của doanh nghiệp trong quá trình làm thủ tục hải quan.

Hệ thống này là một phần quan trọng trong chương trình hiện đại hóa hải quan theo hướng quản lý rủi ro, giảm thiểu thủ công, tăng tính minh bạch. Mỗi doanh nghiệp được gắn một điểm số, cập nhật liên tục dựa trên hành vi khai báo, tuân thủ pháp luật và lịch sử giao dịch.

2. Tác động thực tiễn đối với doanh nghiệp

Điểm số tuân thủ có ảnh hưởng trực tiếp và lâu dài đến:

• Mức độ kiểm tra khi thông quan: Luồng xanh, vàng, đỏ phụ thuộc vào độ tin cậy của doanh nghiệp.

• Tần suất bị hậu kiểm, kiểm tra sau thông quan.

• Khả năng được hưởng chế độ doanh nghiệp ưu tiên (AEO) hoặc miễn kiểm tra.

• Độ tín nhiệm trong mắt đối tác quốc tế: Ngày càng nhiều nước nhập khẩu sử dụng thông tin từ hệ thống hải quan Việt Nam để đánh giá rủi ro doanh nghiệp.

Vì vậy, Compliance Score chính là thước đo tín nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu, không đơn thuần là một chỉ số nội bộ.

II. Hệ thống chấm điểm của hải quan hoạt động thế nào?

1. Cơ chế đánh giá điểm

Cơ quan hải quan sử dụng một hệ thống đánh giá dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) kết hợp với đánh giá rủi ro định lượng. Doanh nghiệp không được công khai biết điểm số cụ thể, nhưng hệ thống ghi nhận và tính điểm dựa trên 4 nhóm tiêu chí chính:

a. Nhóm tiêu chí về hồ sơ khai báo

• Tính chính xác của mã HS, trị giá, mô tả hàng hóa, thuế suất áp dụng.

• Tần suất thay đổi khai báo bất thường, điều chỉnh sau thông quan.

b. Nhóm tiêu chí về lịch sử tuân thủ pháp luật

• Số lần bị xử phạt hành chính, mức độ vi phạm.

• Vi phạm về C/O, xuất xứ, trị giá, thủ tục miễn/giảm/hoàn thuế.

c. Nhóm tiêu chí về nghĩa vụ tài chính

• Trạng thái nộp thuế: đúng hạn, chậm trễ, đang nợ.

• Có bị cưỡng chế nợ thuế, truy thu, truy hoàn không?

d. Nhóm tiêu chí về hợp tác trong kiểm tra

• Mức độ hợp tác trong các đợt kiểm tra sau thông quan.

• Đáp ứng thời hạn cung cấp hồ sơ, thái độ phối hợp, năng lực giải trình.

Mỗi tiêu chí được tính điểm cộng hoặc trừ. Doanh nghiệp càng vi phạm nhiều, điểm càng giảm – thậm chí bị đưa vào danh sách theo dõi rủi ro cao.

2. Công nghệ hỗ trợ chấm điểm

Từ 2023, ngành hải quan ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) để:

• Theo dõi hàng chục ngàn lượt khai báo mỗi ngày.

• Đối chiếu dữ liệu khai báo – kế toán – C/O – vận tải.

• Cảnh báo tự động doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận, sai sót lặp lại.

Việc chấm điểm không còn phụ thuộc vào cảm tính hay quan sát của cán bộ hải quan, mà dựa trên phân tích dữ liệu liên tục – giúp nâng cao khách quan và tính cảnh báo sớm.

III. Những nguyên nhân phổ biến khiến doanh nghiệp bị “mất điểm”

Dưới đây là các lý do doanh nghiệp thường bị trừ điểm mà không hề hay biết:

1. Áp mã HS sai – dù chỉ lệch một dòng

Nhiều doanh nghiệp chọn mã HS có thuế suất thấp hơn thực tế để tiết kiệm thuế. Tuy nhiên, hệ thống có thể so sánh với mặt hàng tương đương đã khai trước đó, hoặc từ dữ liệu thị trường, và đánh giá đây là hành vi có rủi ro cao.

2. Khai trị giá hải quan thấp hơn thực tế

• Không cộng đúng các khoản phí: vận tải, bảo hiểm, bản quyền.

• Khai thấp đơn giá để giảm số thuế phải nộp.

Nếu bị phát hiện, doanh nghiệp vừa bị truy thu, vừa bị trừ điểm nghiêm trọng trong hồ sơ tuân thủ.

3. C/O sai hoặc giả

Một số doanh nghiệp vô tình (hoặc cố ý) sử dụng C/O không hợp lệ:

• Sai tiêu chí xuất xứ (C/O mẫu E, CPTPP…).

• Bị nghi ngờ gian lận thương mại, chuyển tải bất hợp pháp.

• Sử dụng số C/O trùng, sai tên hàng, đơn vị đo.

Hậu quả là không chỉ bị truy thu thuế ưu đãi, mà còn bị xếp hạng “tuân thủ thấp” trong hệ thống.

4. Không lưu trữ hồ sơ đầy đủ

Nhiều doanh nghiệp không lưu giữ đủ hóa đơn, hợp đồng, chứng từ vận tải trong vòng 5 năm như luật yêu cầu. Khi bị hậu kiểm, nếu không cung cấp đủ hồ sơ đúng hạn sẽ bị đánh giá là “không hợp tác” – và bị trừ điểm.

5. Chậm nộp thuế hoặc bị cưỡng chế

Tình trạng chậm nộp thuế, nợ thuế kéo dài, bị cưỡng chế tài khoản sẽ khiến điểm tín nhiệm tuân thủ giảm mạnh, kể cả khi doanh nghiệp khai báo đúng các yếu tố kỹ thuật khác.

IV. Làm sao để cải thiện và duy trì điểm số tuân thủ tốt?

1. Tự đánh giá và xây dựng “bảng điểm nội bộ”

Doanh nghiệp cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá nội bộ tương đương với hệ thống của Hải quan. Việc “tự chấm điểm” định kỳ giúp:

• Phát hiện lỗi trong khâu khai báo, xuất xứ, trị giá trước khi bị hậu kiểm.

• Gắn trách nhiệm cụ thể cho bộ phận XNK, kế toán, pháp lý.

• Đặt KPI cho đội ngũ logistics và khai báo hải quan.

2. Đầu tư vào hệ thống lưu trữ, chuẩn hóa dữ liệu

• Lưu trữ chứng từ điện tử đầy đủ, theo quy định 5 năm.

• Kết nối dữ liệu giữa bộ phận XNK – kế toán – thuế – vận tải.

• Sử dụng phần mềm quản trị hải quan chuyên biệt (ERP tích hợp XNK).

3. Hợp tác tốt với cơ quan hải quan khi bị kiểm tra

• Cung cấp hồ sơ đúng hạn, đúng định dạng.

• Giải trình rõ ràng, kèm chứng cứ pháp lý và logic.

• Tuyệt đối không “né tránh” hoặc thiếu trung thực khi bị hậu kiểm.

4. Nâng cao năng lực đội ngũ và sử dụng dịch vụ chuyên nghiệp

• Đào tạo định kỳ về mã HS, C/O, trị giá cho bộ phận khai báo.

• Tận dụng dịch vụ tư vấn pháp lý – logistics có chuyên môn về tuân thủ hải quan.

V. Kết luận: Compliance Score là yếu tố sống còn trong chuỗi cung ứng hiện đại

Trong một thế giới hậu COVID và nhiều biến động thương mại, nhà nước đang dần chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm thông minh”. Compliance Score không đơn thuần là công cụ nội bộ, mà đã trở thành một thước đo rủi ro pháp lý của doanh nghiệp trong mắt:

• Cơ quan hải quan.

• Cơ quan thuế.

• Đối tác nước ngoài.

• Tổ chức tín dụng và bảo hiểm thương mại.

Nếu doanh nghiệp không biết mình đang bị “mất điểm”, hậu quả có thể đến dưới hình thức:

• Kiểm hóa liên tục.

• Trì hoãn thông quan.

• Truy thu, xử phạt.

• Mất cơ hội ký hợp đồng với đối tác lớn.

Đừng đợi đến khi bị kiểm tra mới kiểm soát rủi ro. Đánh giá tuân thủ phải trở thành một phần của chiến lược quản trị doanh nghiệp hiện đại.

Unlimited Access Việt Nam là đơn vị hỗ trợ nhập khẩu tiện lợi và an toàn